کارشناسان اداره حفاظت محیط زیست مهاباد برای نخستین بار موفق به مشاهده و ثبت یک کلونی ۱۵ قطعهای از پرنده کاکایی سرسیاه بزرگ در دریاچه سد مهاباد شدند. این اتفاق به عنوان یک رویداد مهم زیستمحیطی و نشانهای از جابجایی زیستگاه این گونه پرنده در منطقه ارزیابی میشود.
جزئیات مشاهده: یک کلونی نادر در زیستگاه جدید
فاروق سلیمانی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست مهاباد، در این باره گفت: «دریاچه سد مهاباد یکی از زیستگاههای مهم پرندگان آبزی و کنارآبزی است، اما امسال برای نخستین بار کُلُنی ۱۵ قطعهای از پرنده کاکایی سرسیاه بزرگ در این زیستگاه مشاهده شد.»
وی تأکید کرد که «ورود و ثبت پرنده کاکایی سرسیاه بزرگ در مهاباد، اتفاق مهمی در اضافه شدن این گونه پرنده در زیستگاههای این شهرستان و نشانهای از جابجایی زیستگاه این پرنده به شمار میرود.»
اهمیت زیستمحیطی: چرا مشاهده این پرنده در مهاباد مهم است؟
کاکایی سرسیاه بزرگ (Great Black-headed Gull) که با نام علمی Ichthyaetus ichthyaetus شناخته میشود، عمدتاً در مناطق مرکزی آسیا و نزدیک به دریاچههای بزرگ و دلتاهای رودخانهها دیده میشود. مشاهده این پرنده در سد مهاباد که در شمال غرب ایران واقع شده، میتواند نشاندهنده چند پدیده زیستمحیطی باشد:
۱. تغییر الگوهای مهاجرت: احتمالاً تغییرات اقلیمی یا دسترسی به منابع غذایی جدید، این گونه را به سمت زیستگاههای جدید سوق داده است.
۲. ارتقای کیفیت زیستگاه: ثبات نسبی شرایط زیستی در دریاچه سد مهاباد ممکن است آن را به پناهگاهی امن برای این گونه تبدیل کرده باشد.
۳. گسترش دامنه پراکنش: این مشاهده میتواند نشانه گسترش طبیعی دامنه جغرافیایی این پرنده باشد.
تحقیقات در حال انجام: بررسی دلایل تغییر زیستگاه
سلیمانی اعلام کرد که کارشناسان محیط زیست در حال بررسی ورود این گونه به سایر زیستگاههای شهرستان و دلایل تغییر زیستگاه آن به منطقه مهاباد هستند. این مطالعات میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره تأثیر تغییرات محیطی بر رفتار پرندگان مهاجر ارائه دهد.
سد مهاباد: زیستگاه مهمی برای پرندگان آبزی
رئیس اداره حفاظت محیط زیست مهاباد خاطرنشان کرد: «هماکنون علاوه بر کُلُنی پرنده کاکایی سرسیاه بزرگ، صدها قطعه پرنده آبزی و کنارآبزی در سد مهاباد در حال استراحت و تغذیه هستند.» این موضوع نشان میدهد که دریاچه سد مهاباد به یک اکوسیستم آبی مهم و پایدار برای تنوع زیستی منطقه تبدیل شده است.
درخواست از مردم: خودداری از ایجاد مزاحمت برای پرندگان
سلیمانی در پایان از اهالی روستاهای اطراف و گردشگران خواست تا از ایجاد مزاحمت برای این پرندگان خودداری کنند. حفظ آرامش در حاشیه سد و جلوگیری از شکار یا تخریب آشیانهها، برای بقای این گونهها در زیستگاه جدید ضروری است. این درخواست بخشی از برنامههای آموزش و مشارکت مردمی در حفاظت از محیط زیست است.
چشمانداز: فرصتی برای گردشگری مسئولانه و تحقیقات اکولوژیک
مشاهده کاکایی سرسیاه بزرگ در سد مهاباد نه تنها یک دستاورد زیستمحیطی، بلکه فرصتی برای توسعه گردشگری مسئولانه طبیعتگردی (Birdwatching) در منطقه است. با برنامهریزی صحیح، میتوان این پدیده را به فرصتی برای آموزش عمومی و ایجاد درآمد پایدار برای جوامع محلی تبدیل کرد.
همچنین، این رویداد زمینهساز تحقیقات علمی بیشتر در زمینه مهاجرت پرندگان، تأثیر سدها بر اکوسیستمهای آبی و سازگاری گونههای جانوری با تغییرات محیطی است. ادامه پایش این کلونی میتواند دادههای بینظیری را در اختیار محققان قرار دهد.
حفاظت از این میهمانان جدید و زیستگاه آنان در سد مهاباد، نیازمند همکاری بینبخشی بین سازمانهای محیط زیست، منابع آب، جوامع محلی و گردشگران است. این اتفاق نشان میدهد که حتی زیستگاههای انسانساخت مانند سدها نیز میتوانند نقشی کلیدی در حفظ تنوع زیستی ایفا کنند.
سیما غلامی، خبرنگار و نویسنده باسابقه در مجله خبری «عصر ارومیه» است که با قلمی توانمند و نگاهی دقیق به مسائل، به پوشش اخبار منطقه میپردازد. او با سالها تجربه در عرصه رسانه، به یکی از چهرههای مورد اعتماد در میان مردم و مسئولان تبدیل شده است.
